سایت دائرة المعارف شبکه اسلامی

www.IslamWebPedia.com

  عنوان مقاله : آداب مربوط به روزه
 

شماره مقاله :

11183  

تعداد مشاهده :

284

 

     

 

آداب مربوط به روزه

 

هدف اساسی  از روزه گرفتن  تحقق  تقوی و ترس از  الله تعالی می باشد؛ زیرا  الله متعال می فرماید: ( ای مؤمنان  روزه  بر شما واجب  شده است همانطور که بر امت  های پیش از شما واجب بود تا- با ادای آن- پرهیزکار شوید)[1] .
و چه بسا شخصی  بگوید: معنای تقوی چیست؟ در پاسخ  می گوییم: تقوی، پرداختن  به اطاعت  الله متعال و دوری  گزیدن  از گناهان جهت کسب پاداش از الله متعال و ترس از مجازات او می باشد؛  بنابراین  انسان  متقی  و پرهیزکار فردی  است که خالصانه دستورات  الله متعال را انجام  می دهد  و از گناهان  دوری  می نماید و در حالتی که  در بین بیم  و امید است به سر می برد  و گذشته  از آن پایبند بودن انسان پرهیزکار به حلال و حرام از روی  عادت  نیست و حرام  را به سبب شرم  و حیایی  که از مردم  دارد  ترک نمی کند  بلکه  آنها را خالصانه  برای الله متعال و در راستای امید کسب  پاداش  و ترس  از مجازات الهی انجام  می دهد لذا  بر هر انسان مؤمن شایسته است  تا حکمت و هدف  روزه را در نفس و اخلاق  و رفتارش  پیاده  کند  تا به بزرگ ترین  پاداش  نائل  آید.
روزه  داران- آنهایی  که از خوردن  و نوشیدن  خودداری  می کنند- بسیار هستند  اما در بین پاداش  یک روزه  دار  با روزه  دار د یگر  تفاوتی  همچون  تفاوت  بین آسمان  و زمین  وجود دارد و این تفاوت مرتبط  به صدق ایمان و اخلاصی  است که در قلب روزه دار  وجود دارد و  ایمان  و اخلاصی  که در قلب  روزه  دار  وجود دارد  بایستی  به اعضای بدن  او منتقل  شود و یک ترجمه  عملی  از آن را به اجرا در آورد که این کار منجر به  اصلاح  رفتار، صداقت  در کارها و دوری گزیدن او  از گناهان می گردد  و از اینرو.  در صحیح  بخاری  و  مسلم  از ابوهریره  رضی  الله  عنه  روایت  است  که رسول  الله  صلی  الله  عليه  وسلم  فرمود: ( الصوم  جنة) یعنی: ( روزه  گرفتن  - سپری در برابر شهوات  دنیا  و آتش  دوزخ-است) عبارت" جنة" در اصل  به معنی  پیشگیری  است  و بیانگر  آن می باشد  که انسان  می تواند خود را  توسط  روزه از انواع  فسادها  و گناهان  مصون  بدارد و علاوه برآن بیانگر آن است که شخص روزه دار باید ویژگی پیشگیرانه بودن روزه را در گفتار  و  رفتار خود  حفظ  نماید و روزه اش طوری باشد که گویی در  یک قلعه  مستحکم قرار دارد و از هر گونه  فساد و گناه  و  بداخلاقی به دور است و به همین علت  است که رسول  الله  صلی  الله  عليه  وسلم  می فرماید: ( الصِّيَامُ جُنَّةٌ فَلا يَرْفُثْ وَلا يَجْهَلْ وَإِنِ امْرُؤٌ قَاتَلَهُ أَوْ شَاتَمَهُ فَلْيَقُلْ: إِنِّي صَائِمٌ مَرَّتَيْنِ)[2] یعنی: ( روزه، سپري (در برابر آتش دورخ) است. روزه دار نبايد ناسزا بگويد و عمل جاهلانه انجام دهد. اگر كسی با او درگير  شود و يا به وی ناسزا گويد دو بار درجوابش بگويد: من روزه هستم). بدین معنی  که شکوه  و عظمت  روزه  به من اجازه  نمی دهد که با تو مقابله  به مثل کنم و این بیانگر آن است که ایمان  موجود در قلب روزه دار بایستی  در اعضای  بدن او ترجمه  شود و تبدیل  به عمل  گردد و در نتیجه  از هر رفتار  و گفتار  و اخلاق  زشتی  اجتناب  بورزد.
دین اسلام مقابله  به مثل  عادلانه را مشروع  دانسته  و الله متعال می فرماید: ( و اگر قصد مجازات داشتید پس درست به اندازه ای مجازات  کنید که شما را مجازات کرده اند)[3] . و همچنین می فرماید: ( و کیفر هر بدی، بدی همسان آن است)[4] . اما روزه دار  را از مقابله  به مثل باز داشته  و او  را تنها به گفتن: ( من روزه  هستم) بسنده کرده است  تا بدینوسیله  زبانش  را از هم کلام  شدن  با افراد  نادان  و اعمالش  را از گرفتار شدن به گناهان باز  دارد و این بیانگر  حرمت  و شکوه  عبادت  روزه  است لذا  شایسته  است تا روزه هر یک از ما ترجمه  عملی  ایمان و  یقین مان باشد و از اینرو  رسول  الله  صلی  الله  عليه  وسلم  می فرماید: ( من صام  رمضان  إيماناً  و احتسابا غفر له  ما تقدم  من ذنبه) یعنی: ( فردی که ماه رمضان را از روی ایمان  و امید پاداش  اخروی روزه  بگیرد  گناهان  گذشته  اش بخشیده  می شود). و این همان مطلبی است که اندکی پیش  به آن اشاره  کرده و گفتیم: پاداش  روزه  داران  به اندازه  ایمان قلبی  و یقین شان بایکدیگر تفاوت می کند  لذا  بایستی  دو ویژگی ایمان  و امید کسب پاداش  اخروی  را در روزه های مان  لحاظ  نماییم.
ایمان با اقرار و اجراء محقق  می شود بنابراین وقتی  انسان اقرار  به وجوب  روزه  کند در واقع به حقانیت آن ایمان آورده  است و عبارت" احتساب" به معنای آن است که انسان  امید  کسب پاداش آن را در آخرت  داشته باشد و پاداش  روزه  بسیار  بزرگ و باشکوه است و مشمول  ابن آیه می شود که الله متعال در آن می فرماید: ( مسلما  پاداش  کسانی  که صبر  و شکیبایی کرده  اند به  صورت  کامل   و بدون  حساب  داده  می شود)[5] . و در بیان پاداش  روزه همین اندازه  کفایت  می کند  که رسول  الله  صلی  الله  عليه  وسلم  فرمود: ( الله متعال در حدیث قدسی  می فرماید: (كل عمل  إبن آدم  له  إلا الصوم  و أنا أجزي  به) یعنی: ( همه عملکردهای آدمیان  برای  خودشان  است مگر روزه  که برای من است و- آنقدر باشکوه  و بافضیلت  است- که من خود پاداش  آن  را خواهم  داد).
از مواردی که روزه دار بایستی به آن توجه کند، سخن برخی از سلف صالح  رحمهم  الله  می باشد که گفته اند: روزی  که روزه هستی بایستی متفاوت تر  از روزهای دیگرت باشد اما نقطه تمایز این تفاوت  نباید در سستی و تنبلی، کوتاهی در تکالیف، تاخیر در واجبات و بداخلاقی با مردم نمایان شود  که متاسفانه  بسیاری از کسانی که پیرو  هوای نفس هستند مرتکب چنین رفتارهایی می شوند و روزه را فرصتی برای استراحت  و توجیهی  برای کوتاهی از انجام اعمال  روزمره خود تلقی  می کنند  که این اشتباه  است بلکه  روزه دار بایستی  با منتقل نمودن  ایمان خود از قلب  به اعضای  بدنش، اخلاق  خوب را در خود نمایان  کند  و در انجام اعمال روز مره اش بانشاط  باشد و حق و حقوق اطرافیانش را بپردازد  و در انجام  واجبات  و تکالیف  الهی  کوتاهی و تاخیر  نورزد  زیرا اطاعت  از دستورات  الله متعال به همراه  روزه  بسیار  با فضیلت  تر از انجام  دادن  آنها  بدون  روزه  است به دلیل آنکه  سختی  و مشقت حاصل از  روزه  نوعی  ضعف  در انسان به وجود می آورد  و اگر انسان  با این وجود خود را در راستای اطاعت از الله متعال به کار بگیرد مشمول  مزید پاداش  می گردد   زیرا  در صحیح  بخاری  از  ام  المؤمنين  عائشة  رضی  الله  عنها  روایت  است که رسول  الله  صلی  الله  عليه  وسلم  خطاب  به ایشان  فرمود: (أجرك  علي  قدر نفقتك و نصبك) یعنی: (پاداش  شما به اندازه  انفاق  تان از مال  و مشقتی  است- که در راستای  اطاعت  از الله  متحمل  می شوید- ).
مطالب  مذکور  ویژگی  هایی  بودند  که انسان مؤمن  نباید از  لحاظ  کردن آنها در روزه اش غافل شود و به طور خلاصه: روزی که انسان روزه  می گیرد بایستی متفاوت  تر از روزهای دیگرش باشد البته  این تفاوت نباید در راستای تنزل و پسرفت باشد بلکه تفاوتی  در راستای زیاد شدن تقوی، اصلاح  شدن رفتار و قوی تر شدن ایمان  باشد.

شیخ  دکتر/ خالد  بن عبدالله  المصلح

منبع: وب سایت شیخ خالد  بن عبدالله  المصلح.

 



[1] - البقره/۱۸۳ : (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ).

[2] - صحیح  بخاری  حدیث (٤٩٨١) .

[3] - النحل/١٢٦ : (وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمْ بِهِ).

[4] - الشوري/٤٠ : (وَجَزَاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُهَا).

[5] - الزمر/ ۱۰ : ( إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ ).