سایت دائرة المعارف شبکه اسلامی

www.IslamWebPedia.com

  عنوان مقاله : مفهوم نماز
 

شماره مقاله :

11186  

تعداد مشاهده :

373

 

     

 

مفهوم نماز

نماز در لغت بمعنی دعا است. الله متعال می‌فرماید:

«ای پیامبر از اموال آنان، زكات بگیر كه باعث پاكی و تزكیه آنها می‌‌شود و برای آنان، دعا كن چرا كه دعایت، آرامش برای آنان بحساب می‌آید و الله، شنوا و داناست».[1]

چنانچه مشاهده می‌كنیم كلمه «صل» بمعنی «دعا كن» است.

رسول الله صلی الله علیه و سلم می‌فرماید: «إِذَا دُعِيَ أَحَدُكُمْ فَلْيُجِبْ فَإِنْ كَانَ صَائِمًا فَلْيُصَلِّ وَإِنْ كَانَ مُفْطِرًا فَلْيَطْعَمْ»([2]). «اگر كسی از شما (برای صرف غدا) دعوت شد، اجابت نماید. اگر روزه داشت، (برای صاحب غذا) دعای (خیر و بركت و استغفار) نماید. و اگر روزه نداشت، غذا بخورد». باید دانست كه صلاه یعنی درودی كه از طرف الله متعال باشد، بمعنی ثناء و ستایش است و درودی كه از طرف فرشتگان باشد، بمعنی دعا است. الله متعال می‌فرماید:

«همانا الله و فرشتگان بر پیامبر، درود می‌فرستند. ای كسانی كه ایمان آورده‌اید، (شما هم) بر او، درود و سلام بفرستید».[3]

ابو‌العالیه می‌گوید: صلاه (درود) الله متعال بمعنی تعریف و تمجید او، نزد فرشتگان است و درود فرشتگان بمعنی دعا است. و ابن عباس رضی الله عنهما می‌گوید: یصلّون یعنی تبریک می‌گویند([4]).

و برخی گفته اند: درود الله یعنی همان رحمت الهی است و درود فرشتگان بمعنی استغفار كردن آنان است. و صحیح و درست، همان قول اول است([5]).

الله عزوجل می‌فرماید:

«آنان (همان بردباران با ایمانی هستند كه) الطاف و رحمت و احسان و مغفرت معبودشان شامل حال آنان می‌گردد و مسلماً ایشان راه یافتگان (به جاده حق و حقیقت و طریق خیر و سعادت) هستند».[6]

چنانچه مشاهده می‌كنیم رحمت، بر صلوات، عطف شده است و اقتضای عطف، مغایرت می‌باشد.

پس صلاتی كه از طرف الله متعال باشد بمعنی ستایش است و صلاتی كه از طرف مخلوقات یعنی فرشتگان، جن وانس باشد، بمعنی نماز، ركوع، سجده، دعا و تسبیح گفتن است. و صلاتی (درودی) كه از طرف پرندگان و خزندگان باشد، بمعنی تسبیح گفتن است([7]).

و «صلاة» در اصطلاح شریعت، عبارت از: عبادتی است كه بخاطر الله متعال، انجام می‌گیرد و شامل اقوال و افعال معین و ویژه ای می‌باشد كه با تكبیر، آغاز و با سلام، به پایان می‌رسد و این، اقوال و افعال مخصوص، «صلاة» نامیده شده اند زیرا دعا را نیز در برمی‌گیرند([8]).

در نتیجه كلمه «صلاة» كه در آغاز به هر دعایی، اطلاق می‌شد، از آن مفهوم، انتقال پیدا كرد و هم اكنون بخاطر مناسبتی كه میان دعا و نماز وجود دارد، همان افعال و اقوال مخصوص، كلمه صلاة یعنی نماز، اطلاق می‌شود. پس هرگاه، كلمه «صلاة» یعنی نماز در شریعت اطلاق شود، مفهوم آن، فقط نماز با همان افعال و اقوال مخصوص است([9]).

و سرتاسر نماز، دعا یعنی طلب و درخواست است: زیرا طلب و درخواست یا با سؤال كردن، مطرح می‌شود چنانچه دعا كننده، خواهان جلب منفعتی و یا دفع ضرری می‌شود و طلب اینگونه نیازها از الله متعال، فقط با زبان و سؤال كردن، انجام می‌گیرد.

یا اینكه طلب و درخواست با عبادت انجام می‌گیرد. چنانكه انسان با اعمال نیک از قبیل نماز، ركوع، سجده و غیره، طلب اجر و ثواب می‌نماید. پس كسی كه این، عبادات را انجام می‌دهد، در واقع با زبان حال از الله متعال، طلب مغفرت می‌نماید. و از سخنان فوق، روشن می‌شود كه سرتا سر نماز، دعا و درخواست با زبان و یا طلب و در خواست بوسیله عبادت است چرا كه نماز هر دو نوع را در بر می‌گیرد([10]).

 

 

منبع: جایگاه نماز در اسلام از دیدگاه کتاب و سنت, مؤلف: دكتر سعيد بن علي بن وهف قحطاني، ترجمه: عبدالقادر ترشابی.

 



[1] - ﴿خُذۡ مِنۡ أَمۡوَٰلِهِمۡ صَدَقَةٗ تُطَهِّرُهُمۡ وَتُزَكِّيهِم بِهَا وَصَلِّ عَلَيۡهِمۡۖ إِنَّ صَلَوٰتَكَ سَكَنٞ لَّهُمۡۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ١٠٣ [التوبة: 103].

[2]- صحیح مسلم (1431).

[3] - ﴿إِنَّ ٱللَّهَ وَمَلَٰٓئِكَتَهُۥ يُصَلُّونَ عَلَى ٱلنَّبِيِّۚ يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ صَلُّواْ عَلَيۡهِ وَسَلِّمُواْ تَسۡلِيمًا ٥٦ [الأحزاب: 56]

[4]- ثرقیع ابن عثیمین (3/228).

[5]- نگا تفسیر ابن كثیر و شرح ممتع ابن عیثمین (3/228ـ 229).

[6] - ﴿أُوْلَٰٓئِكَ عَلَيۡهِمۡ صَلَوَٰتٞ مِّن رَّبِّهِمۡ وَرَحۡمَةٞۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُهۡتَدُونَ ١٥٧ [البقرة: 157]

[7]- لسان العرب (14/465).

[8]- المغنی (3/5) ابن قدامه والشرح الكبیر (3/5) و الانصاف فی معرفه الراجج من اغلاف (3/5) و التعریفات جرجانی (174).

[9]- شرح العمده ابن تیمیه (2/30 - 31).

[10]- نگا شروط الدعا و موانع الاجابه (10 - 11) توشته مؤلف.